Zdrowie i witalność człowieka zależą nie tylko od jakości przyjmowanego pożywienia, ale od zdolności organizmu do właściwego rozłożenia, wchłonięcia i wykorzystania składników pokarmowych. W dietetyce od dawna podkreśla się znaczenie prawidłowego funkcjonowania jelit jako czynnika wpływającego korzystnie na kondycję całego organizmu.

Funkcja jelit związana jest z układem trawiennym, ale także, o czym nie wszyscy wiedzą, z układem odpornościowym. Podstawowym elementem regulacji obu tych układów jest obecna w jelitach flora bakteryjna (mikroflora jelitowa) – zespół mikroorganizmów, głównie bakterii tworzący w układzie pokarmowym złożony ekosystem.

Do najważniejszych funkcji bakterii jelitowych zaliczamy:

  • wspomaganie trawienia,
  • współpracę z układem odpornościowym GALT,
  • funkcję ochronną,
  • synteza witamin z grupy B, K i PP.

Mikroflora a trawienie.

Zadaniem jelit jest trawienie oraz przyswajanie substancji odżywczych, w tym witamin i minerałów a także wody. W jelicie cienkim ma miejsce zarówno trawienie zasadnicze jak i trawienie bakteryjne, które polega na rozkładzie niestrawionych resztek pokarmu znajdujących się między kosmkami jelitowymi przez bakterie.

Z kolei podstawową rolą bakterii bytujących w jelicie grubym w procesie trawienia jest fermentacja przede wszystkim błonnika pokarmowego, tj. tej części treści pokarmowej, która nie jest trawiona przez mikroflorę obecną w jelicie cienkim. Produkty procesów fermentacyjnych dostarczają energii komórkom nabłonka, poprawiają wchłanianie substancji mineralnych oraz wywierają korzystny wpływ na metabolizm lipidów i glukozy w wątrobie.


Bakterie jelitowe działają za pośrednictwem układu limfatycznego, który jest związany z przewodem pokarmowym, tzw. układ GALT (ang. gut associated lymphoid tissue). Tkanka limfatyczna błon śluzowych przewodu pokarmowego zawiera ponad 70% limfocytów całego organizmu (70% odporności pochodzi z jelit).

W odróżnieniu od bakterii patogennych, przenikających do ustroju z zewnątrz, bakterie zasiedlające przewód pokarmowy nie aktywują swoistej reakcji immunologicznej skierowanej przeciwko sobie, ale wpływają na rozwój i dojrzewanie układu odpornościowego, utrzymując go w ciągłej aktywności.

Cechą charakterystyczną układu GALT jest produkcja przeciwciał w klasie IgA. Bakterie jelitowe uczestniczą w tym procesie stymulując syntezę przeciwciał, które są wydzielane na powierzchnię błon śluzowych. Przeciwciała reagują z licznymi antygenami zewnętrznymi (bakteryjnymi i pokarmowymi), tworząc pierwszą linię obrony przed szkodliwymi czynnikami.

Wychwytują one również potencjalne alergeny i nie dopuszczają do ich przenikania przez barierę jelitową.


Funkcja ochronna pełniona przez mikroorganizmy jelitowe polega przede wszystkim na konkurencji z drobnoustrojami chorobotwórczymi w przewodzie pokarmowym. Dzięki ścisłemu przyleganiu do śluzówki jelita, drobnoustroje autochtoniczne współtworzą barierę jelitową, a zajmując receptory na powierzchni nabłonka zapobiegają kolonizacji jelita przez bakterie patogenne czy grzyby.

Jeżeli występują w odpowiedniej ilości i składzie jakościowym wszelkie drobnoustroje chorobotwórcze, które przenikają do przewodu pokarmowego są szybko eliminowane.

Bakterie zasiedlające przewód pokarmowy produkują związki o silnej aktywności przeciwdrobnoustrojowej, dostarczają niezbędnych substratów do odżywiania komórek nabłonka jelita, pobudzają sekrecję mucyny stanowiącej element śluzu jelitowego uszczelniającego nabłonek.

Bez właściwego składu mikroflory dochodzi więc do zaburzenia ciągłości bariery jelitowe, pełniącej rolę głównego filtra miedzy środowiskiem wewnętrznym i zewnętrznym.

Zaburzenia w składzie bakterii jelitowych mogą przyczyniać się do rozwoju wielu poważnych schorzeń (alergie, choroby atopowe, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nadwaga, otyłość, cukrzyca a nawet choroby neuropsychiatryczne, takie jak depresja czy ADHD).

Przyczynami zaburzeń mikroflory jelitowej mogą być:

  • długotrwałe nieprawidłowe odżywianie,
  • toksyny, metale ciężkie: ołów, kadm, rtęć,
  • stres,
  • czynniki jatrogenne: antybiotyki, sulfonamidy,
  • sterydy, leki immunosupresyjne,
  • preparaty antykoncepcyjne,
  • radioterapia,
  • nadużywanie leków przeczyszczających,
  • choroby jelit: infekcje, zaburzenia,
  • zaburzenia motoryki, zaparcia, colitis ulcerosa,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • zespół jelita drażliwego,
  • alergie i nietolerancje pokarmowe.

W profilaktyce i leczeniu wymienionych chorób, zaburzeń i dolegliwości niezwykle ważna jest diagnostyka mikroflory jelitowej. Diagnostyka KyberKompakt obejmuje zarówno bakteryjny skład flory jelitowej (KyberStatus) oraz ewentualną kolonizację śluzówki jelita przez grzyby (KyberMyk).

Wskazania do przeprowadzenia powyższych badań:

  • atopowe zapalenie skóry,
  • katar sienny,
  • astma oskrzelowa,
  • nietolerancje pokarmowe,
  • nietolerancja węglowodanów,
  • nawracające infekcje,
  • zespół jelita drażliwego,
  • przewlekłe stany zapalne jelit,
  • przewlekłe biegunki,
  • przewlekłe zaparcia,
  • przewlekłe grzybice,
  • profilaktyczne badanie jelita.

Zapobieganie zaburzeniom mikroflory jelitowej i odpowiednia jej modulacja (m.in. poprzez dietę, aktywność fizyczną, stosowanie prebiotyków i probiotyków) odgrywa obecnie kluczową rolę w profilaktyce wielu chorób cywilizacyjnych i poprawie jakości życia osób dotkniętych wymienionymi schorzeniami.